یادداشت/ یزدان همتی فر

نباید از نقش تحریک آمیز عربستان و ترکیه در تشویش عرب های سنی و همچنین نقش کاتالیزوری ایالات متحده آمریکا غافل شد. این کشورها در تلاش هستند بعد از آزادسازی موصل، تنش هایی به شکل جدید از جنس و رنگ و بوی قومی و مذهبی در عراق ایجاد کنند و این کشور همچنان آبستن نزاع های احتمالی و جنگ داخلی باشد.

کد خبر: ۸۷۸۴
تاریخ انتشار: پنجشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۱۲:۴۶

گروه سیاسی دلفان امروز؛ با بررسی وضعیت کنونی عراق و مبارزه نیروهای نظامی این کشور با جریان های تروریستی در شهر موصل متوجه خواهیم شد که عملیات سرنوشت ساز آزادی این شهر، موفقیت آمیز بوده و به ایستگاه پایانی خود رسیده است، عملیاتی که به دلایل مختلف از جمله؛

1- عدم شکل گیری ائتلاف سراسری مبارزه با داعش 2- اختلاف بر سر ترکیب یگان های عمل کننده و تقسیم وظایف بین آن ها 3- اداره این شهر پس از آزادسازی 4- وضعیت نامناسب سوریه و بیم از جابجایی (فراری دادن) نیروهای داعش و اعزام به سوریه

با تاخیر آغاز گردید. با آزادسازی موصل، حیات فیزیکی داعش در عراق به اتمام خواهد رسید و خلافت قلابی داعش در عراق پایان می یابد، اما آیا نابودی داعش، پایان مشکلات، فرجام نا آرامی ها و بازگشت ثبات به عراق را در پی خواهد داشت؟

برای ارائه پاسخ مناسب به این سوال ابتدا به صورت اجمالی به بررسی برخی از شاخصه های اجتماعی و سیاسی کشور عراق می پردازیم؛

کشور عراق به دلیل قرار گرفتن در تقاطع سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا و مسیر شرق به غرب از موقعیت استراتژیک خاصی برخوردار می باشد. این کشور با داشتن دشت ها و زمین های حاصلخیز و آب فراوان پیوسته در معرض تاخت و تاز بوده است. وجود منابع نفتی و همسایگی با خلیج فارس و همچنین قرار گرفتن در همسایگی ایران و ترکیه بر اهمیت استراتژیک آن افزوده و همواره مورد توجه ابر قدرت ها بوده است.

قطب های اصلی سیاسی کشور عراق

در کشور عراق قطب اصلی سیاسی شهر بغداد است و علاوه بر بغداد مناطق کردنشین (کردستان خودمختار)، منطقه نفت خیز کرکوک- فلوجه (محل استقرار اهل تسنن و اعراب سنی)، مناطق مذهبی شیعیان (کربلا، نجف و ...)، منطقه بصره به دلیل نقش سوق الجیشی و همچنین منطقه تکریت که زادگاه افراد شاخص حزب بعث بوده است، امروزه قطب های سیاسی کشور عراق به شمار می آیند.[1]

ادیان، مذاهب، اقوام و نژادها

در کشور عراق حدود 97 درصد مردم مسلمان (62درصد شیعه و 35درصد سنی) هستند، البته ادیان دیگر همچون مسیحیت و ... در عراق ساکن می باشند که حدود 3 درصد جمعیت این کشور را شکل می دهند. از نظر قومی، اکثریت مردم عراق از نژاد سامی (اعراب) هستند که حدود 77 درصد، کردها تقریبا  19 درصد جمعیت عراق، و 4 درصد جمعیت را نیز ترک ها، ترکمن ها، آشوری ها، ارامنه و ... تشکیل می دهند. [2]

اصول کلی قانون اساسی

1. حکومت عراق حکومتی جمهوری، فدرال، دموکراتیک و کثرت گرا است.

2. عراق کشوری چند ملیتی، چند مذهبی و چند فرهنگی می باشد.

3. دین مردم کشور عراق اسلام است.

4. زبان رسمی این کشور عربی و کردی می باشد.

وضعیت کنونی اهل سنت عرب و کردها

شرایط عراق به گونه ای است که در فرآیند ملت سازی، جایگاه اعراب سنی تعیین نگردیده است و این مسئله یکی از عوامل بی ثباتی در عراق می باشد، همان عاملی که باعث عدم مقاومت در مقابل جریان های تکفیری و اشغال مناطق زیادی از عراق به دست داعش گردید. آرمان تشکیل اقلیم سنی توسط کسانی مثل اثیل النجیفی (استاندار اسبق نینوا) در مناطق عرب سنی نشین به منظور کسب اختیاراتی همانند مناطق کردنشین پیش می رود.

مطالبات استقلال طلبانه کردها نیز در مناطق شمالی عراق روندی انکار ناپذیر است، در سال 1970 زبان کردی جنبه رسمی پیدا کرد و خودمختاری کردستان را در پی داشت.

در شرایط کنونی عراق، اقلیم کردستان با سهیم شدن در آزادی موصل به دنبال آغاز مذاکرات جدید با بغداد بر سر استقلال یا برگزاری همه پرسی برای استقلال منطقه کردستان می باشد. بارزانی (رئیس فعلی اقلیم کردستان عراق و رهبر حزب دموکرات کردستان عراق) به توافقات صورت گرفته با حیدر العبادی (نخست وزیر عراق) جامه عمل نپوشانده و نیروهای پیشمرگ کرد را از مناطق آزاد شده بیرون نبرده است.

بررسی وضعیت اجتماعی و سیاسی کشور عراق نشان می دهد؛ سه گروه با اکثریت هویتی در عراق غالب هستند، که دو گروه آن ها دارای ایدئولوژی مذهبی متفاوت می باشند (اعراب سنی- اعراب شیعه) و کردها هم هویت ملی گرایانه دارند.

برای ایجاد اتحاد بین این سه هویت غالب، مکانیزمی قوی لازم است که آن ها را کنار هم قرار دهد، اما به نظر می رسد این مکانیزم وجود ندارد.

حکومت فعلی عراق خدمات شهروندی قابل قبولی نیز ارائه نکرده است. از طرفی امکان رخت بر بستن هیچکدام از این ایدئولوژی ها و هویت ها وجود ندارد، بنابراین تقسیم سرزمین بین این سه گروه و فدرالی شدن کشور مطالبه آن ها در زمان حکومت های ضعیف خواهد بود.

اگر چه در شرایط کنونی، روحیه ملی جهت مقابله با داعش در بین گروه های مختلف عراق ایجاد شده است، اما با نگاهی به موضع گیری سه جریان اصلی عراق یعنی (اهل سنت، شیعیان و کردها) درباره آزادسازی نینوا به مواضع متناقض آن ها پی خواهیم برد.

 

تناقض درباره نیروهای شرکت کننده در آزادسازی موصل به حدی بود که (آزادسازی موصل) به حاشیه رفت. رهبران و نیروهای نظامی اهل سنت موجود در عملیات موصل، الحشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) را تهدیدی برای جایگاه خود قلمداد می کردند، به همین دلایل الحشد الشعبی حق ورود به شهر موصل را پیدا نکرد و ماموریتی برای ورود به مرکز شهر موصل نیافت.

دخالت های کشورهای منطقه ای مانند عربستان سعودی و ترکیه و همچنین تسلیح مستقیم کردها و عرب های سنی بدون مجوز بغداد توسط آمریکایی ها، اوضاع عراق پسا داعش را نگران کننده کرده است.

فلذا نباید از نقش تحریک آمیز عربستان و ترکیه در تشویش عرب های سنی و همچنین نقش کاتالیزوری ایالات متحده آمریکا غافل شد.

. این کشورها در تلاش هستند بعد از آزادسازی موصل، تنش هایی به شکل جدید از جنس و رنگ و بوی قومی و مذهبی در عراق ایجاد کنند و این کشور همچنان آبستن نزاع های احتمالی و جنگ داخلی باشد، بنابراین تصور ایجاد یک عراق فدرال و تقسیم آن به  3 اقلیم؛ سنی، شیعی و کردی مشابه حکومت فدرالی سوئیس، دور از ذهن نیست و نباید با افول داعش دغدغه های عراق پایان یابد.

زیرا در صورت غلفت مسئولین حکومتی، علمای شیعه و سنی، ارتش و بسیج مردمی، شکنندگی اتحاد در عراق امری بدیهی به نظر می رسد و فرایند همگرایی میان جریان های مختلف شیعی، کردی و سنی بعد از آزادی موصل و اتمام حیات فیزیکی داعش در عراق پایان خواهد یافت و مطالبات فرقه ای اینبار به شکلی دیگر ظهور خواهد کرد و چالش های متنوعی در انتظار عراق پسا داعش خواهد بود.

با توجه به اینکه برخی از نهادها، جریانات سیاسی، علماء شیعه و سنی و ... می توانند در خنثی سازی توطئه استکبار جهت فدرالی نمودن و تجزیه عراق نقش پررنگی ایفا نمایند، لذا در یادداشت های بعدی وظایف این گروهها در عراق پسا داعش مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پی نوشت ها؛

1. صفوی، سید یحیی، 1388، جغرافیای نظامی ایران، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص 232

2. مقدم پور، محمود، 1389، آشنایی با کشورهای همجوار، مرکز تالیف کتاب های درسی، صص 228و197

نویسنده:یزدان همتی فر-کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی

 انتهای پیام/

 

مطالب مرتبط:
برای دریافت جدیدترین بسته اخبار روز اینجا کلیک کنید   
نام:
ایمیل:
* نظر شمـا: